Marcel Kaatee

De macht op de Wallen

In een reactie op mijn oproep aan het ‘PvdA-bestuur’ om namen te noemen van de door hen veronderstelde maffiafiguren op de Wallen en te duiden welke panden zij bezitten, wijst gemeenteraadslid De Wolf (PvdA) in Het Parool van 7 december jl. naar enkele Turkse pooiers die veroordeeld zijn voor vrouwenhandel. Maar die hadden helemaal geen bezittingen op de Wallen, beschikten over geen enkele vergunning en waren in heel Nederland actief. De rechtszaak tegen hen diende in Almelo.

Vrouwenhandel
Mensenhandel is strafbaar en dient hard te worden aangepakt. Dat gebeurt ook regelmatig. Niet door het stadsbestuur onder leiding van Job Cohen en Lodewijk Asscher zoals partijlid De Wolf suggereert, maar door politie en Justitie. Dat hebben we uitgebreid in Het Parool kunnen lezen. Het opkopen van een hele stadswijk met gemeenschapsgeld om vrouwenhandel te bestrijden, zoals thans op initiatief van de PvdA gebeurt, schiet zijn doel ver voorbij. Raamprostitutie is de meest transparante en controleerbare vorm van prostitutie die er bestaat leerden we in het Parooltheater van ex-Wallenmanager Freek Salm. Als dat verdwijnt wordt het 'onzichtbaar' en 'oncontroleerbaar'.

Van Traa
Het gemeentebestuur associeert de Wallen ook met witwassen en maffia. Omdat de bestuurders geen man en paard noemen, worden Wallenondernemers en vastgoedbezitters hierop aangekeken en voelen zij zich gecriminaliseerd. Een onafhankelijk onderzoek naar witwaspraktijken en onderwereldbezittingen op de Wallen maakt een einde aan alle speculaties. De Wolf vindt zo’n onderzoek onzin want dat had een commissie onder leiding van Maarten van Traa (PvdA) in 1995 al gedaan meende hij. Afgezien van de eenzijdigheid en onzorgvuldigheid van dat rapport, is de houdbaarheidsdatum ervan geruime tijd verstreken. Het Van Traa rapport beschreef immers de situatie op de Wallen begin jaren negentig. Wallenkenner en voormalig PvdA-lid Freek Salm verklaarde onlangs nog in het Parooltheater dat er weinig meer over was van die 16 vermeende criminele organisaties die in het Van Traa rapport werden omschreven als degenen die de dienst zouden uitmaken in het Wallengebied.

Belangenverstrengeling
Desondanks begint de gemeentelijke PvdA in 2007 te verkondigen dat de maffia de baas is in het Wallengebied alsof de tijd 15 jaar heeft stilgestaan. Zogenaamd om de onderwereld te verjagen ontwikkelde zij haar paradepaardje: het Wallenplan. Nog meer panden moesten naar Stadsgenoot, waar een PvdA’er directeur is en waar miljoenen aan garantstellingen in verband met de aankoop van de Geerts-panden uiteindelijk terecht komen. De directeur van Stadsgenoot staat overigens hoog op de PvdA-kieslijst in stadsdeel Centrum. Misschien moet de PvdA eens nadenken over een intern onderzoek naar belangenverstrengeling.

Emergo
De vraag of de maffia daadwerkelijk is geïnfiltreerd op de Wallen kan pas in 2011 worden beantwoord als het eindrapport verschijnt van het Emergo-project, het gezamenlijke onderzoek op de Wallen van politie, Justitie, gemeente en de belastingdienst. Dat verklaarde de projectleider van het Wallenplan Pierre van Rossum op dinsdag 8 december 2009 tijdens een bijeenkomst van de vereniging van raambordeelhouders. Tegen die tijd is de uitvoerder van het Wallenplan al ver gevorderd, en is de overheid misschien al begonnen met de in het vooruitzicht gestelde onteigening van panden van ondernemers die niet willen meewerken. Met andere woorden: er worden eerst vergaande maatregelen getroffen, en pas naderhand wordt gekeken of er daadwerkelijk iets aan de hand was. Waar zagen we nog meer dat jaren later bleek dat informatie waarmee Gemeentelijke plannen werden doorgedrukt niet klopte? Nu zijn met het Wallenplan andere bedragen gemoeid dan met de Noord-Zuid lijn, maar er tekent zich wel een patroon af binnen de Amsterdamse bestuurscultuur, waar bestuurders er niet vies van zijn om onderzoeken in hun voordeel te beïnvloeden.

“En als uit het Emergo-rapport blijkt dat het wel meevalt met die onderwereld op de Wallen?”, vroeg een van de exploitanten. “Het kan ook erger zijn dan we al dachten”, waarschuwde Van Rossum. Het Wallenplan wordt hoe dan ook gerealiseerd, benadrukte hij. Voor wie er nog aan twijfelt: De Macht op de Wallen is in handen van de overheid. Dat was op 31 maart 1996 ook al het geval toen politiewoordvoerder Klaas Wilting op het NOS journaal na een grootscheepse politieactie op de Wallen riep: “We hebben laten zien wie hier de baas is!”

De maakbare samenleving van Freek Salm

Een Wallenbewoner wees mij op het programma in het Parooltheater van 2 december waar ex-Wallenmanager Freek Salm zou spreken ‘over de onder- en bovenwereld en rechte ruggen’. Dat kon best interessant worden meende de bewoner die zelf wel eens stukjes schrijft voor de buurtkrant d’Oude Binnenstad. Op een regenachtige woensdagavond wandelde ik samen met enkele andere Wallenondernemers naar het Parooltheater in de St. Pieterspoortsteeg, gelegen tussen de Oudezijds Voorburgwal en de Nes. Een vriendelijke gastheer liet ons binnen en vertelde dat journalisten van Het Parool het intieme theatertje begin jaren 2000 van de ondergang hebben gered en dat er sindsdien interviews en publieke debatten plaatsvinden voor maximaal 40 toeschouwers. Zoveel klapstoeltjes zijn er ongeveer.

‘Wie zijn die maffiafiguren op de Wallen dan?’
Freek Salm arriveerde keurig op tijd. Onderweg naar het piepkleine podium gaf hij me een hand en zei: ”Dag meneer Kaatee, we hebben samen nog gesproken over de Molensteeg op de zolder van het oude bureau Warmoesstraat.” Dat was in november 1999. Salm begroette daarna raamexploitant Jan Broers, waar hij als Wallenmanager veel vaker contact mee had.
Gespreksleider Paul van Liempt (Het Parool, BNR Nieuwsradio) had mijn ingezonden brief “Wie zijn die maffiafiguren op de Wallen dan?” gelezen in Het Parool en vond het een goede vraag om aan Salm te stellen. Net als Asscher en Cohen weigerde Salm namen te noemen van ‘maffiafiguren’ die volgens de overheid bezittingen hadden op de Wallen. Hij legde ook uit waarom hij dat niet deed. In de Telegraaf had hij ooit beweerd dat ‘bepaalde personen’ miljoenen hadden geïnvesteerd in de rosse buurt. Meteen kreeg hij processen aan zijn broek die hij verloor omdat hij zijn uitspraken niet kon staven met feiten. Sindsdien noemt hij geen namen meer.
In het Van Traa rapport werden de 16 ‘criminele ondernemers’ die het zogenaamd op de Wallen voor het zeggen hadden ook niet bij naam genoemd. Zij werden bijvoorbeeld omschreven als ‘een Irakees die als vluchteling zonder schoenen de buurt in kwam,’ stelde Salm. Journalisten als Bart Middelburg en Jos Verlaan hebben er daarna zelf namen aan verbonden. Van die oorspronkelijke 16 zijn er overigens weinig meer over, vertelde de voormalig Wallenmanager. In tegenstelling tot hetgeen in het Van Traa rapport werd beweerd, bevestigde Salm dat de overheid altijd de baas is geweest op de Wallen.

Maakbare samenleving
Tijdens de discussie verdedigde Salm de wet Bibob en zijn beleid van destijds. De domineeszoon en oud-leraar maatschappij was en is nog steeds fervent voorstander van de omgekeerde bewijslast en de ‘maakbare samenleving’. Het massaal opkopen van panden door de gemeente eind jaren negentig vond Salm goed voor de stad, want "anders zouden die panden in handen van de onderwereld zijn geraakt." Hij noemde enkele voorbeelden van succesvolle aankopen uit zijn tijd zoals het Oibibio-pand aan de Prins Hendrikkade en het pand Oudezijds Achterburgwal 99 waar nu het restaurant ‘Blauw aan de Wal’ is gevestigd.

Niet zeuren
Wallenondernemers moeten niet zo zeuren, vindt Salm. Prostitutie en coffeeshops mogen best wat minder. In plaats daarvan ziet hij liever goede restaurants en een luxe nachtclub. Op het Oudekerksplein fantaseert Salm graag over ambachtslieden en edelsmeden in de sfeer van Anton Pieck. Dat leek hem prachtig.
Raamprostitutie is volgens de oud-Wallenmanager de meest transparante vorm van prostitutie die er bestaat. Dat is eenvoudig te controleren, mits de gemeente zelf ook haar verantwoordelijkheid neemt en bijvoorbeeld d.m.v. een pasjessysteem contacten gaat onderhouden met de prostituees. Daar ontbreekt het nu aan. Nu moeten raamexploitanten verplicht paspoortcontroles uitvoeren terwijl het gemeentelijk apparaat daar veel beter toe in staat is. Dit geluid klonk als muziek in de oren van de raambordeelhouders die al jaren pleiten voor het verstrekken van gemeentepassen aan prostituees.

Weblog
Salm had mijn weblog gelezen en zei lachend vereerd te zijn dat ik hem als bedenker van de wet Bibob had bestempeld. Overigens ben ik lang niet de enige die hem die rol heeft toebedeeld. De voormalig Wallenmanager legde uit dat het idee voor de wet Bibob was ontstaan binnen PvdA kringen maar daar hadden veel meer mensen aan bijgedragen. Bij de totstandkoming van de wet zelf was Salm alleen in de laatste fase nauw betrokken.

Aalgladde PvdA’ers
De functie Wallenmanager was ooit bedacht door toenmalig wethouder Eberhard van der Laan (PvdA). Daar kon Salm het goed mee vinden maar van de huidige locale PvdA-bestuurders heeft hij geen hoge pet op. Vooral de wijze waarop deze PvdA’ers zich in het openbaar presenteren stoort hem. Dat Asscher Charles Geerts ‘een crimineel persoon’ had genoemd in de media kon niet door de beugel. Jan Broers merkte op dat de Wallenmanager na zijn aantreden gesprekken aanging met ondernemers en voor hen een open oor had. Maar zo’n Asscher stelt zich hooghartig op, daar is geen fatsoenlijk gesprek mee te voeren. Aalgladde PvdA’ers als Lodewijk Asscher maar ook landelijke politici als Wouter Bos kunnen op weinig waardering rekenen van Salm. Van Els Iping en haar regeldrift moet hij helemaal niets hebben. De ex-Wallenmanager was meer van de lijn Jan Schaefer, maar de geest van de in 1994 overleden wethouder die de taal van ‘het volk’ sprak, is al lang uit de PvdA verdwenen. Salm heeft zijn lidmaatschap inmiddels opgezegd.

Borrel
Toen ik hem tijdens het debat confronteerde met zijn plotselinge verdwijning als Wallenmanager beweerde Salm uit zichzelf te zijn opgestapt: “in mijn rol moet je nooit ergens lang blijven zitten.” Maar uit de publicaties over het ontslag komt duidelijk naar voren dat het college van burgemeester en wethouders niet langer met hem verder wilde terwijl de Wallenmanager volgens eigen zeggen nog lang niet klaar was met zijn werk.
Na de interessante discussie in het Parool-theater nodigde Salm ons uit voor een borrel. Die hebben we met hem gedronken bij Kerkwijk in de Nes, op zijn kosten. In het café erkende hij helemaal niet vrijwillig te zijn vertrokken. Als Wallenmanager raakte hij wel eens in gesprek met mensen als Charles Geerts terwijl zijn superieuren dit uitdrukkelijk hadden verboden. Dat hij zich niet aan die instructie hield, werd hem zeer kwalijk genomen. “Cohen en Asscher zouden ervan gruwelen als zij wisten dat ik hier met jullie zat,” vertrouwde Salm ons toe.

We hebben ook nog gesproken over zijn succesvolle kruistocht tegen de illegale gokhuizen in de buurt. Het onderzoek van professor Frank Bovenkerk naar georganiseerde criminaliteit in de legale speelautomatenbranche kende Salm uiteraard. De conclusie van dit rapport uit 1998 luidde: “De omvang van de ondernemerscriminaliteit en de betrokkenheid bij georganiseerde misdaad in de branche van amusementscenters is veel minder dan zou kunnen worden opgemaakt uit uitlatingen in het openbaar door onder andere politiefunctionarissen.” Twee jaar eerder had de commissie Van Traa haar bevindingen over de Wallen gepubliceerd. Daarin werden conclusies getrokken die gebaseerd waren op ongenuanceerde veronderstellingen van dezelfde politiefunctionarissen. Van een evaluatie van die veronderstellingen is het nooit gekomen. Teveel belangen en reputaties zouden daardoor beschadigd raken.
Toen wij buiten afscheid namen gaf Salm mij zijn kaartje. Ik mocht hem altijd bellen voor advies.